Ubuntu 26.10: Rust coreutils, GNOME 51 i skrypty

Canonical wydało Ubuntu 26.10 15 października 2026, razem z dziesięcioma oficjalnymi odmianami, od Kubuntu po Ubuntu Studio. Według ogłoszenia wydania wszystkie dostaną aktualizacje przez 9 miesięcy. Poniżej znajdziesz zmiany, które mogą dotknąć twoich skryptów i serwerów, nowości na pulpicie oraz to, kiedy warto aktualizować system z 26.04 LTS.

1. Rust coreutils w całym systemie

Najważniejsza zmiana dla administratorów jest opisana w release notes jednym zdaniem. Podstawowe narzędzia systemowe działają teraz w całości na implementacji uutils napisanej w Rust, łącznie z cp, mv i rm, które do tej pory zostawały na wersji GNU ze względu na problemy ze zgodnością.

Przejście trwało trzy wydania. Dokumentacja Ubuntu Server podaje, które narzędzia zostawały na GNU:

Wydanie	Narzędzia nadal z GNU coreutils
24.04 LTS i starsze	wszystkie
25.10	chmod, chown, cp, df, mv, rm, true
26.04 LTS	cp, df, mv, rm, true
26.10	żadne

W 26.04 LTS cp, mv i rm zostały na GNU z konkretnego powodu. Canonical w kwietniu 2026 podało, że audyt bezpieczeństwa firmy Zellic znalazł w uutils 113 problemów, z których powstały 44 identyfikatory CVE, a osiem błędów typu TOCTOU w tych trzech narzędziach było wtedy wciąż otwartych.

2. Co może zmienić się w skryptach

Projekt uutils mierzy zgodność testami z GNU coreutils. Wersja 0.12.0 z 17 września 2026, którą dostaje Ubuntu 26.10, przechodzi 653 z 674 testów, czyli 96,9%, a 21 kończy się niepowodzeniem. To mniej więcej tyle samo co w 0.11.0, ale wyraźnie lepiej niż 625 zaliczonych testów w wersji 0.9.0 z maja.

Przejście nie szło gładko. Changelog pakietu coreutils-from pokazuje, że w trakcie cyklu 26.10 df i cp wracały na jakiś czas do GNU, bo psuły budowanie obrazów systemu, w tym cp -afL w narzędziu livecd-rootfs. W Launchpadzie są też naprawione już błędy, które pokazują, gdzie szukać różnic. Rust rm padał na strukturze około 32 000 zagnieżdżonych katalogów, a sort zawieszał się na pliku tekstowym o rozmiarze 1,7 GB, z którym GNU sort radził sobie w około 4 sekundy.

Jeśli twoje skrypty polegają na dokładnym formacie komunikatów błędów, rzadkich opcjach albo bardzo dużych plikach, przetestuj je na 26.10 przed aktualizacją serwera.

3. Jak wrócić do GNU coreutils

Ubuntu oficjalnie pozwala wybrać dostawcę narzędzi. Dokumentacja Ubuntu Server podaje dla wydań od 25.10 dwa polecenia:

# przejście na GNU coreutils
sudo apt install coreutils-from-gnu coreutils-from-uutils- --allow-remove-essential

# powrót do Rust coreutils
sudo apt install coreutils-from-uutils coreutils-from-gnu- --allow-remove-essential

Opcja --allow-remove-essential jest wymagana, bo apt traktuje aktywny pakiet coreutils jako niezbędny dla systemu. Dokumentacja wprost ostrzega, że update-alternatives nie nadaje się do przełączania między GNU a uutils. Nie da się więc w ten sposób wymienić tylko jednego narzędzia, na przykład samego cp. Zmieniasz cały zestaw naraz.

4. sudo-rs i Sequoia PGP

Domyślne sudo od wersji 25.10 to sudo-rs, też napisane w Rust. Dokumentacja Ubuntu Server wymienia różnice ważne dla automatyzacji. Monit hasła ma postać [sudo: authenticate] <METODA>: zamiast [sudo] password for <UŻYTKOWNIK>, więc skrypty Expect, które go szukają, trzeba poprawić albo uruchamiać sudo z --prompt "". sudo-rs nie obsługuje też zapisu sesji i sudoreplay, a zamiast sudoers.ldap korzysta z LDAP przez PAM. Według tej samej strony klasyczne sudo pozostaje dostępne jako alternatywa.

Nowością 26.10 jest Sequoia PGP w głównym repozytorium. Release notes zapowiadają, że sq i sqv mają z czasem zastąpić gpg i gpgv, ale w 26.10 oba klasyczne narzędzia nadal są w repozytorium main. W pakiecie jest też OpenSSL 4 z obsługą Encrypted Client Hello i rozszerzoną obsługą QUIC.

5. Jądro, pulpit i narzędzia programistyczne

Ubuntu 26.10 ma jądro Linux 7.3. Canonical zmieniło decyzję 1 września 2026, wcześniej planowało 7.2, dlatego starsze teksty podają tę wersję. Stabilne 7.3 ukazało się po premierze Ubuntu, więc obrazy instalacyjne mają pakiet 7.3.0-9.9 oparty na 7.3-rc6. Co przyniosła seria 7.2, opisaliśmy w osobnym artykule. Menedżer usług systemd ma wersję 261.

Pulpit dostał GNOME 51 z lepszym planowaniem klatek w Mutterze, zapamiętywaniem jasności monitora i wyłączaniem touchpada po podłączeniu myszy. Od Canonical są trzy dodatki. App Center ma stronę Drivers ze sterownikami graficznymi, w tym gałęziami sterowników NVIDIA. Przeciąganie okna otwiera menu z układami kafelkowymi. Logowanie przez Microsoft Entra ID obsługuje klucze FIDO2 bez hasła. Ogłoszenie wydania wymienia też Myna, opcjonalne rozpoznawanie mowy działające lokalnie, oraz obrazy instalacyjne dla procesorów x86-64-v3 i dla pulpitu RISC-V.

Programiści dostają GCC 15.2.0, LLVM 22.1.8, Rust 1.97.1, Go 1.27, Python 3.14.7, OpenJDK 25.0.4 i .NET 10.0.112. Pythona 3.15 w domyślnych pakietach nie ma. Ukazał się 9 października, a według harmonogramu Ubuntu zamrożenie funkcji nastąpiło 20 sierpnia.

6. Aktualizacja z 26.04 LTS i znane problemy

Według ogłoszenia wydania Ubuntu 26.04 zaproponuje aktualizację tylko wtedy, gdy system jest ustawiony na powiadomienia o wszystkich wydaniach, a nie tylko o wersjach LTS. Na serwerze odpowiada za to wpis Prompt=normal w pliku /etc/update-manager/release-upgrades, a samą aktualizację uruchamia sudo do-release-upgrade.

Release notes wymieniają problemy, które warto znać przed aktualizacją. Systemy z szyfrowaniem całego dysku opartym na TPM nie mogą na razie przejść z 26.04 na 26.10, a Canonical planuje to umożliwić później. Część aktualizacji może zatrzymać się na wiszącym dowiązaniu /lib32 podczas instalacji pakietu base-files. Wśród problemów sprzętowych są niedziałająca wbudowana klawiatura w części laptopów ze Snapdragonem X2 Elite, zawieszanie obrazu na niektórych laptopach AMD z dwiema kartami graficznymi i zrywanie Wi-Fi na kartach Intel AX211. Na serwerach usunięcie poleceniem purge pakietu openssh w stanie rc może odciąć zdalny dostęp.

7. Podsumowanie

Ubuntu 26.10 to ostatni etap przejścia na narzędzia w Rust. W 26.10 nie zostało już żadne narzędzie GNU coreutils. Dla pulpitu wydanie jest dobrą okazją do wypróbowania GNOME 51. Na serwerach bezpieczniej zostać przy 26.04 LTS i sprawdzić własne skrypty na 26.10 w maszynie testowej, bo wydanie przejściowe skończy wsparcie już w lipcu 2027.